Türkçe karakter sorunları: mojibake, noktasız ı ve sıralama

Son güncelleme: 20 Eylül 2026

ÅŸ, ı, ð — Türkçe içerikle uğraşan herkes bu karakter çorbasını görmüştür. Sebebi neredeyse her zaman aynı ve çözümü basit. Yanında Türkçeye özgü iki ayrı tuzak daha var: noktasız ı ve sıralama.

Sorun 1: Bozuk karakterler (mojibake)

Metin UTF-8 ile yazılmış ama okuyan taraf başka bir kodlama sanıyor. Ortaya çıkan desen tanıdıktır: Türkçe harfler iki karaktere bölünür — ş yerine ÅŸ, ı yerine ı.

Web sayfasında: sayfanın başında <meta charset="UTF-8"> olmalı. Varsa sunucu da doğru söylemeli — sunucunun bildirdiği kodlama, sayfadaki etiketi ezer. Düz metin dosyalarında (.txt) bu özellikle sık çıkar, çünkü orada etiket koyacak yer yoktur; sunucu ayarı tek çözümdür.

Dosyada: metin düzenleyicide "UTF-8 olarak kaydet". Windows'ta bazı programlar "UTF-8 with BOM" kaydediyor; çoğu yerde sorun çıkarmaz ama bazı araçlar dosyanın başındaki görünmez işareti veri sanır. Sorun yaşıyorsan BOM'suz kaydet.

CSV'de: Türkçe Excel, UTF-8 CSV'yi doğru açmakta zorlanır. Dosyayı doğrudan çift tıklamak yerine "Veri → Metinden" yolunu kullanıp kodlamayı elle seçmek sorunu bitirir.

Sorun 2: Noktasız ı / noktalı İ

Türkçe, i ve ı'yı ayrı harfler olarak kullanan az sayıdaki dilden biri. Bunun iki pratik sonucu var:

Yazılımda: Büyük/küçük harf çevirimi dile duyarlı yapılmazsa İstanbul küçültülünce i̇stanbul olur ve karşılaştırmalar tutmaz. Kullanıcı adı, e-posta ve dosya adı karşılaştırmalarında bu gerçek bir hata kaynağıdır. Çoğu dilde "invariant" veya "Türkçe" kültürünü açıkça belirtmek gerekir.

Fontta: Birçok ücretsiz font ı ve İ'yi ya hiç içermez ya da yanlış çizer. Font seçerken ilk bakılacak yer burasıdır — font rehberinde ayrıntısı var.

Sorun 3: Sıralama

Türkçe alfabede ç harfi c'den sonra, ğ g'den sonra gelir. Varsayılan (İngilizce) sıralama bunları listenin sonuna atar ya da yanlış yere koyar. Bir isim listesi sıralıyorsan dil bilgisini vermek gerekiyor.